محمد حسن بن محمد باقر صفى عليشاه
53
عرفان الحق ( فارسى )
پيمود . جنيد فرمايد خلق سخاوت و الفت و نصيحت و شفقت است . و شقيق بلخى گويد الكظم عند الغضب و السخاوة عند القلة و الورع فى الخلوة و صدق القول عند من يخاف و يرجى ( 89 ) . حسين منصور گويد انك لعلى خلق عظيم ( 90 ) ، يعنى اشياء را بمشاهده حق نگر نه بمشاهده خود . عارفانه بيانى است رحمة الله عليه . اما حق تحقيق : بدانكه ما خلق الله تماما مظاهر وجودند و بنفس وجود على قدر مراتبهم موجود . انسان مظهر كامل است و تمام مراتب را دارا و قابل . وجود اوصاف كماليه را تماما داراست و انسان كامل اوصاف وجود را مرآت مصفى . سيد خاتم اكمل آدم است و اول عالم و به حكم انك لعلى خلق عظيم ( 90 ) اعظم و اقدم است و در اخلاق مسلم . و در اصول عرفانيه مقرر داشتيم كه صراط المستقيم عبارت از خطى است كه ما بين دو نقطه در استقامت به واحديت مشروط بود و به وصف اعتدال و استواء منوط ، نه اعوجاج گيرد و نه انحناء پذيرد . لهذا در قوس صعود كه عبارت از صراط المستقيم ولايت است و انتقال از حضيض كثرت به اوج وحدت عبور از جحيم مجاز بجنات حقيقت و عروج از ارض طبيعت بسماء معرفت ، سالك را تساوى بين الطرفين و توسط بين الجهتين ، كه تعبير از افراط و تفريط باشد ، استقامت است در وجود و تعدى از حد اعتدال و اعوجاج از صراط كمال در هر حال بر خلاف مقصود . بناء على هذا حسن خلق تعديل نفس است در هر صفت و حفظ حدود در هر جهت . حاصل آنكه خط صراط را به طول بايد پيمود و از انحراف و تمايل به يسار و يمين حذر بايد نمود . يك نكته در اين معنى گفتيم و همين باشد . مثال : شجاعت راه مبين است